• Welkom op het énige échte Nederlandse en Belgische Caviaforum! Het caviaforum voor liefhebbers en fokkers van cavia's.

    Het grootste, mooiste en uitgebreidste Caviaforum van de Benelux. Inmiddels al 17 jaar een begrip in Cavialand. Registreer je nu gratis en maak deel uit van onze informatieve en gezellige Cavia community.

Röntgenfoto's bij cavia's maken


Status
Niet open voor verdere reacties.

Caviastal Lothlórien

Gast
Naar aanleiding van alwéér de steeds terugkerende bewering dat röntgenfoto's bij satijncavia's maar beter niet preventief gemaakt kunnen worden, omdat dat héél erg slecht zou zijn, publiceer ik bij deze alsnog een artikel dat ik al enige tijd geleden schreef. Ik hoop dat hiermee wat (onterechte) angst voor preventieve röntgenonderzoeken weggenomen wordt.

Misschien wil één van de moderators deze sticky maken?

Röntgenstraling
Door Jiska Sanders-van Soest

Wat is röntgenstraling?
Röntgenstraling bestaat uit een (in een golfvorm voortbewegend) bundeltje energie, waarvan de energie wat hoger is dan die van zichtbaar licht. Of eigenlijk véél hoger: als je het in een voltage uitdrukt, heeft röntgenstraling een energie van 500 tot wel 200.000 volt! (Ter vergelijking: in onze stopcontacten zit 220 volt.)
Vanwege deze hogere energie kunnen wij deze straling niet zien, en heeft hij ook andere eigenschappen dan licht. Veel mensen denken, dat röntgenstraling alleen maar kunstmatig opgewekt kan worden, maar het tegendeel is waar. Röntgenstraling is overal om ons heen. Gebouwen stralen röntgen uit (vooral nieuwbouw!), het hele heelal zit er vol mee en een heel klein deel ervan komt via de atmosfeer bij ons (hoe hoger je zit, hoe meer straling!) en het zit in de grond, hoewel schaars zijn er zélfs bronnen van radioactieve stoffen op aarde. Eigenlijk is röntgenstraling dus iets heel natuurlijks.

Hoe werkt röntgenstraling?
Voor dit artikel leg ik alleen uit, hoe röntgenstraling gebruikt wordt in zijn medische toepassing, en ook dat beperk ik nog verder: ik ga het niet hebben over de werking van radiotherapie (genezen en behandelen van kanker met röntgenstraling) en zelfs niet over de werking van CT-scans, hoewel die wel al bij dieren gebruikt worden. Ik beperk me tot alleen maar de ‘gewone’ röntgenfoto en dan ook nog eens met veterinaire (=diergeneeskundige) toepassing als speciaal aandachtspunt.

Het maken van een röntgenfoto:
Een bundel röntgenstralen valt op het te fotograferen dier. Deze straling kan door weefsels heen, en zal dan ook bij het dier naar binnen gaan. Een groot deel van de straling komt er ook aan de andere kant weer uit, en valt daar op een röntgenplaat. Deze röntgenplaat wordt dus bestraald, zoals zichtbaar licht een fotofilmpje bestraalt, en legt zo een foto vast.
Waarom zien we nu lichte en donkere delen op zo’n foto?
Sommige delen van de foto zijn wit, zoals bot. Andere delen zijn donker, zoals de darmen. Niet alle straling komt namelijk door het dier heen. Waar veel straling door het dier heen komt, is de foto donker, waar minder straling door het dier heen komt, is de foto licht. Elk weefsel in het dier heeft zijn eigen grijstint op de foto, en zo zien we op de foto wat voor weefsels het dier waar heeft, omdat van elk weefsel bekend is hoeveel röntgenstraling ze doorlaten dan wel wegvangen. De meeste weefsels kunnen röntgenstraling namelijk (deels) absorberen en dan als het ware ‘neutraliseren’ zodat hij gewoon voor het grootste deel ‘verdwenen’ is, of strooien de straling álle kanten op (spuit maar eens met kracht een straal water op de grond: het spettert!) zodat ook nog maar heel weinig rechtdoor naar de röntgenplaat gaat. De straling die rondgestrooid wordt is overigens nog maar heel zwak, zoals een druppeltje minder krachtig is dan een waterstraal. Maar, er kómt nog wel wat straling uit, helemaal rondom het dier, en dat is de reden dat de dierenarts een loodschort aan zal trekken als hij/zij de foto maakt. Röntgenstraling kan namelijk niet goed door lood heen en zo beschermt hij/zij zich tegen die ‘druppeltjes’ die nog uit het dier komen. Zodra de foto klaar is (dat is in enkele milliseconden gebeurd) is de straling ook meteen weg. Die blijft dus niet ‘hangen’ in de kamer of op je dier.

Kan het kwaad?
Eerlijk is eerlijk: ja, het kan kwaad. Hoewel het vaak een stúk minder kwaad kan dan mensen denken (haak daarom hier niet af, maar lees alsjeblieft alles verder door!) wil ik toch graag eerlijk zijn over röntgenstraling. Want je gebruikt het tenslotte niet ‘voor de lol’.
Röntgenstraling is NIET radioactieve straling, zoals mensen vaak zeggen. De straling zélf is dan ook niet schadelijk, maar meer wat hij kan met een lichaam. Correct gezegd is het ioniserende straling. Dat wil zeggen, dat het atomen kan ioniseren. Dat moet ik denk ik even uitleggen.
Alles om ons heen, en ook elke cel in ons eigen menselijk lichaam en in een dierenlijf, is opgebouwd uit atomen. Je hoeft nu niet te weten hoe een atoom is opgebouwd. Belangrijk is nu alleen te weten, dat röntgenstraling zó’n hoge energie heeft, dat het reacties kan aangaan met atomen. Zo’n atoom is dan niet meer ‘in balans’ en heet dan een ion. Vandaar: ioniserende straling. Via reacties met andere ionen en atomen kan zo’n ‘verkeerde balans’ zich weer herstellen. Of een atoom is zó erg ‘kapot’ dat de cel, waarin dit atoom zit, dood gaat en geen kwaad meer kan.

Maar: het kan ook verkeerd gaan.
• Directe stralingsreacties. Er zijn bv. zoveel ionen die cellen beschadigen, dat een hele groep tegelijk doodgaat. Zoiets zie je wel eens bij mensen die bestraald worden (radiotherapie): die hebben vaak op de bestralingsplek een knalrode huid omdat hun huidcellen kapot zijn gegaan. Zo’n huid herstelt zich nog wel, maar als iemand een heel deel van bv. zijn schildklier tegelijk bestraald heeft gekregen, kan die ook doodgaan en dan kan je érg ziek worden. Als iemand op een heel teer orgaan, bv. de hersenen, teveel schade oploopt, kan dat zelfs dodelijk zijn. Directe stralingsreacties zijn (zeker in de ernstigere vorm) uiterst zeldzaam –tenzij je een russische spion bent waar de KGB vanaf moet….- en komen in ieder geval bij het maken van röntgenfoto’s zeker niet voor.
• Indirecte stralingsreacties. Een deel van de atomen in onze cellen zijn in gebruik om het DNA op te bouwen. DNA is dát deel van onze cellen, waarin al onze erfelijke informatie zit opgeslagen. De helft hebben we van onze moeder gekregen, en de helft van onze vader. Dat maakt ons een uniek persoon en ook het DNA van elk persoon is dus uniek. Als een cel deelt, deelt hij ook zijn DNA en geeft zo aan de ‘dochtercellen’ alle informatie mee die nodig is om te functioneren. Daarom weet een darmcel dat hij moet verteren en een spiercel dat hij moet bewegen. Het is echter mogelijk, dat een röntgenstraal nét wat DNA beschadigt, vlák voordat de cel moet delen zodat er geen tijd meer is om het DNA te repareren. (Overigens verklaart dit ook waarom zwangere vrouwen geen röntgenstraling mogen krijgen: baby’s die nog in de buik groeien, zijn voortdurend hun cellen aan het delen en hun DNA dus aan het voortplanten. Het is heel normaal dat daarbij af en toe foutjes ontstaan, en gewoonlijk repareert het lichaam die meteen, zowel bij baby’s als bij volwassenen. Daar is in principe genoeg tijd voor. Alleen als de schade vlak vóór de celdeling ontstaat, gaat het mis. Baby’s delen véél meer cellen dan volwassenen, ze groeien immers, en daarom is röntgenstraling voor hen dus schadelijker.) Het kan dus zijn dat cellen dan beschadigd DNA doorgeven, en als diens dochtercellen die fout ook maar klakkeloos blijven doorgeven, kan er een hele klomp cellen ontstaan die allemaal fout zijn en niet meer doen wat ze moeten doen. Of, simpeler: er ontstaat kanker.


Waarom wordt het dan gebruikt?
Sommige dingen zie je nu eenmaal alleen goed op een röntgenfoto. Er bestaan natuurlijk nog wel andere methodes om ‘in’ een lichaam te kijken. Zoals de volkomen onschadelijke echografie, maar die ziet weer andere dingen op een andere manier dan met röntgen en kan niet door botten heenkijken. Een MRI is eveneens onschadelijk, maar daarvoor moet je dier minutenlang doodstil kunnen liggen, waarvoor narcose nodig is (onnodig risico!) om nog maar te zwijgen over het feit dat het vréselijk duur is. Er bestaan ook (eveneens dure) CT-scans, maar ook daarvoor moet je dier minutenlang stilliggen, én een CT-scan werkt met röntgenstraling en geeft per onderzoek gemiddeld tweehonderd maal de dosis van één röntgenfoto. Ook is er de nucleaire geneeskunde, die maar weinig wordt toegepast bij dieren. Alle andere methodes om in een dier te kijken, zijn invasief, dat betekent dat je ervoor het lichaam in moet. Bv. een scopie, waarvoor je een camera naar binnen brengt via een of andere lichaamsopening. Of je snijdt het dier open voor een operatie. Deze laatste opties zijn natuurlijk erg zwaar voor een dier en als het op een andere manier kan, moet dat beslist eerder overwogen worden.

Een arts weegt zorgvuldig de voor- en nadelen van het maken van een foto tegen elkaar af. “Wat is het risico van het maken van géén foto?” is daarbij net zo belangrijk als “Wat is het risico van het maken van wél een foto?”.

Om bij het eerste te beginnen: er zijn wel degelijk gevallen waarin het een groot risico is om geen foto te maken. Het dier kan een ziekte of afwijking hebben, die zich alleen op een röntgenfoto toont, die op andere manieren niet te diagnosticeren is, en waarvan het dier wél veel klachten kan hebben. Dieren zijn enorm goed in het verbijten van pijn en niet tonen van ongemak. Dat heeft een functie: in de vrije natuur is het immers niet zo handig om aan roofdieren te tonen dat je zwak bent. Het kan dus zijn dat een dier lijdt, zonder dat het enig uiterlijk symptoom heeft, en dat het niet de juiste behandeling of medicatie zou krijgen zonder röntgenfoto. Ook kan het zijn dat een dier weliswaar (nog) niet lijdt, maar dat er aanwijzingen zijn dat het dier een (gevoeligheid voor een) ziekte of afwijking heeft. Hoe vroeger bij zo’n dier de juiste diagnose gesteld kan worden, hoe eerder de behandeling kan beginnen, en hoe minder klachten zo’n dier ontwikkelt.



...de rest van dit artikel, dat te lang was voor één post, volgt hieronder....
 
Status
Niet open voor verdere reacties.
Top